DE CD-SHOW

Halverwege de jaren zeventig verlieten grote groepen jongeren, vaak nog kinderen, Zuid Afrika verlieten vanwege het apartheid-school-systeem. Apartheid speelde natuurlijk niet alleen op scholen, ook in de culturele sector was de invloed van apartheid groot.

Muzikanten konden niet spelen waar ze wilden, met wie ze wilden en wanneer ze wilden, overal was toestemming voor nodig van het apartheidsbewind. Veel muzikanten werden gecensureerd, vervolgd of simpelweg verstikt in hun creatieve en persoonlijke vrijheid.

Velen van hen kozen voor ballingschap (of werden hiertoe gedwongen) om internationaal de strijd tegen apartheid voort te zetten.

In deze DE CD-SHOW hoor je alleen maar muziek van die bannelingen.

---

DEZE WEEK IN DE CD SHOW IN ONZE SERIE OVER DE ZUID AFRIKAANSE MUSICAL IN DE LAATSTE HELFT VAN DE VORIGE EEUW, GAAN WE NAAR HALVERWEGE DE JAREN 80 EN DE MEESTE BEKENDE MUSICAL, SARAFINA.

Sarafina!,Geschreven door Mbongeni Ngema, is misschien wel de krachtigste politieke musical uit de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. Het stuk focust op de Soweto-opstand van 16 JUNI 1976 en de strijd van schoolkinderen tegen het verplichte gebruik van Afrikaans in het onderwijs. De hoofdrolspeelster, Sarafina, droomt van de vrijlating van Nelson Mandela terwijl ze haar klasgenoten inspireert tot verzet.

De muziekstijl, bekend als Mbaqanga, gecombineerd met explosieve choreografieën, bracht de rauwe energie van de townships naar het wereldtoneel. Na een triomftocht in Zuid-Afrika werd de musical een hit op Broadway en werd later verfilmd met Whoopi Goldberg. Sarafina! is meer dan entertainment; het is een historisch monument dat de moed van de Zuid-Afrikaanse jeugd in de strijd tegen apartheid vereeuwigt.

---

We zijn in De CD-Show bezig met een reis van vier weken langs bijzondere muziek-theater producties uit Zuid Afrika. Twee weken geleden hoorde je King Kong uit 1959, vorige week Ipi Tombi uit eind jaren 70, vandaag is het de beurt aan SIKULU the Warrior.

Dat was een grootschalig Zuid-Afrikaans muziekspectakel, eind jaren negentig ontwikkeld door de producenten Gail en Anthony Lakier. Het is een explosieve viering van de Zulu-cultuur, waarin de overgang van traditionele stamrituelen naar het moderne stadsleven centraal staat.

Het verhaal volgt de reis van een jonge krijger, Sikulu, die zijn weg probeert te vinden in een wereld die voortdurend verandert. Het stuk leunt zwaar op de visuele en auditieve kracht van Zuid-Afrika: diepe, resonerende drumpartijen, atletische dansstijlen zoals de Indlamu (de traditionele Zulu-krijgsdans) en indrukwekkende meerstemmige zang. Met een cast van tientallen dansers en zangers creëert de show een zintuiglijke ervaring die zowel de spirituele wortels als de rauwe energie van de townships weerspiegelt.

Hoewel Sikulu minder expliciet politiek geladen is dan bijvoorbeeld Sarafina!, fungeert het als een krachtig cultureel exportproduct. Het toerde internationaal langs grote steden en oogstte lof voor de technische precisie van de choreografie en de passie van de cast.

Deze opname duurt maar zolang er op het album staat en dat is geen heel uur. Ik laat je in de rest van het uur muziek horen van Amandla, de culturele groep van het ANC in ballingschap olv Jonas Gwangwa.

---

We zijn in de cd-show bezig met een reis langs de zuid afrikaanse musicals en muziekspectakels van de tweede helft van de vorige eeuw. Vandaag is het de beurt aan Ipi Tombi uit 1975.

Ipi Tombi (oorspronkelijk Ipi N’tombi, wat “Waar zijn de meisjes?” betekent) is een van de meest succesvolle, maar ook meest controversiële Zuid-Afrikaanse musicals aller tijden. De show werd in de jaren zeventig gecreëerd door de blanke schrijvers Bertha Egnos en Gail Lakier. Het vertelt het verhaal van een jonge zwarte man die zijn rurale dorp verlaat om werk te zoeken in de mijnen van Johannesburg, een reis die symbool staat voor de urbanisatie van de zwarte bevolking onder het apartheidsregime.

De musical werd een wereldwijd fenomeen dankzij de explosieve energie, de krachtige Zulu-zang en de atletische dansvormen. Nummers zoals “The Warrior” werden internationale hits. Echter, de show kreeg ook felle kritiek. Tijdens de internationale tournees, waaronder op West End en Broadway, braken er protesten uit. Activisten beschuldigden de productie ervan een “gezuiverd” en naïef beeld te schetsen van het leven van zwarte Zuid-Afrikanen, terwijl de realiteit van de apartheid buiten het theater gewelddadig en onderdrukkend was.

Ondanks deze kritiek op de politieke context, blijft de artistieke impact van Ipi Tombi onmiskenbaar. Het bood een podium aan legendarisch talent zoals Margaret Singana en opende internationaal de deuren voor de erkenning van Zuid-Afrikaanse ritmes en tradities.

---

In de cd-show lopen we deze en de komende drie weken langs een aantal Zuid Afrikaanse musicals en muziektheaterproducties uit de tweede helft van de vorige eeuw.

We beginnen met de musical King Kong uit 1959. Die musical wordt vaak beschouwd als de “vader” van de Zuid-Afrikaanse musical. Het vertelt het tragische verhaal van de zwaargewicht bokser Ezekiel Dlamini, bekend als King Kong, tegen de achtergrond van het bruisende maar gevaarlijke Sophiatown. In 1959 was deze productie revolutionair: het bracht een volledig zwarte cast en een gemengd team van makers samen in een tijd van strikte apartheid.

De muziek, gecomponeerd door Todd Matshikiza, mengde jazz met traditionele ritmes en lanceerde de internationale carrières van legendes zoals Miriam Makeba en Hugh Masekela. De show trok in Zuid-Afrika meer dan 200.000 toeschouwers van alle rassen voordat hij de oversteek maakte naar West End in Londen. Het succes bewees dat cultuur raciale barrières kon doorbreken en gaf een stem aan de stedelijke zwarte cultuur die door de overheid werd onderdrukt.

Deze opname is maar drie kwartier, in de rest van dit uur hoor je muziek van Miriam Makeba en Hugh Masekela, die hun muzikale carriere te danken hebben aan King Kong.

---